I. Tên đề tài: “ MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY BÀI TẬP VỀ NHẬN BIẾT, PHÂN BIỆT CÁC CHẤT.’’

II. Đặt vấn đề.
Hiện nay theo chỉ đạo của phong GD cần đánh giá học sinh một cách nhẹ nhàng hơn thông qua phần nhận biết 50% thì bản thân tôi thấy rằng đối với bộ môn hóa phần nhận biết đóng vai trò hết sức quan trọng. Bài tập dạng nhận biết, phân biệt các chất là một trong những dạng toán thường gặp, loại bài tập này kích thích sự say mê, hứng thú trong quá trình học Hóa học vì nó có đặc trưng riêng kết hợp lí thuyết lẫn thực hành. Để hầu hết các đối tượng học sinh đều nắm bắt kiến thức một cách dễ dàng tôi viết đề tài này cung cấp một số phương pháp cơ bản để nhận biết phân biệt các chất một cách dễ dàng hơn.Tuy nhiên, ở trường trung học cơ sở học sinh chỉ gặp những dạng rất đơn giản, do đó chưa tìm tòi, phát huy hết những năng lực đặc biệt của đối tượng học sinh giỏi. Vì vậy, để bổ sung kiến thức cho các em học tốt bộ môn hóa, tôi có đưa ra một số dạng bài tập nâng cao và dạy bồi dưỡng để các em dự thi học sinh giỏi cấp Huyện.
III. Cơ sở lý luận
Bài tập nhận biết, phân biệt các chất là dạng bài tập định tính, đây là bài tập không những đòi hỏi học sinh cần phải nắm vững lí thuyết, mà còn phải vận dụng lí thuyết một cách linh hoạt. Phải nắm được qui trình nhận biết, hiện tượng xảy ra và viết phương trình phản ứng nếu có. Đây là dạng bài tập có tầm quan trọng lớn, nếu thiếu đi dạng này Hóa học sẽ mất đi tính hứng thú, không kích thích được niềm say mê học tập của học sinh. Hơn nữa thông qua bài tập nhận biết sẽ rèn luyện cho học sinh kĩ năng quan sát, viết phương trình phản ứng, phát huy tính linh hoạt nhạy bén của học sinh.

IV. Cơ sở thực tiễn.
Trong sách giáo khoa cũng như trong sách bài tập, dạng bài tập này rất ít, chưa đa dạng, phong phú, đồng thời cũng không hướng dẫn học sinh cách giải. Vì vậy, các em rất lúng túng, không biết cách làm và trình bày các bài tập thuộc dạng này làm cho các em mất đi tính hứng thú khi học Hóa học do đó các em làm bài không đạt được kết quả cao.

V. Nội dung nghiên cứu.
Phần 1: Phương pháp giải.
Với loại bài tập nhận biết và phân biệt các chất ta sử dụng phương pháp chung là:
- Dựa vào sự khác nhau về tính chất vật lý (màu sắc, mùa vị, tính tan …) để nhận biết.
- Dựa vào tính chất hóa học: Dựa vào những phản ứng đặc trưng của chất, là những phản ứng khi xảy ra có kèm theo những dấu hiệu mà giác quan chúng ta biết được như: kết tủa, sủi bột khí, thay đổi màu sắc, tỏa nhiệt . . .
Khi nhận biết, phân biệt cần chú ý:
- Khi nhận biết, phân biệt các chất, giáo viên cần lưu ý cho học sinh xác định rõ chất cần nhận biết hay phân biệt là chất rắn, chất khí hay chất lỏng và đựng trong ntừng lọ, nằm chung trong cùng một hỗn hợp hay dung dịch.
- Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh phân loại các chất cần nhận biết, xem thử những chất cần nhận biết đó thuộc loại chất nào, bài tập đã cho thuộc dạng nào, từ đó nhớ lại những phản ứng đặc trưng của từng loại chất. Từ những phản ứng đặc trưng đó, nên vận dụng và nhận biết loại chất nào trước.
- Giáo viên khắc sâu cho học sinh những phản ứng đặc trưng để nhận biết từng loại chất (Bảng ở phần phụ lục).
- Giáo viên cho cần cho học sinh phân biệt sự khác nhau giữa nhận biết và phân biệt: Để nhận biết các chất A, B, C, D cần phải xác định tất cả các chất, không bỏ qua chất nào, còn phân biệt các chất A, B, C, D thì chỉ cần nhận ra các chất A, B, C, chất còn lại là D.
Phần 2. Cách trình bày bài giải.
Bước 1: Trích mẫu thử
Bước 2: Lựa chọn thuốc thử.
Bước 3: Cho thuốc thử vào lần lượt các chất cần nhận biết, trình bày hiện tượng quan sát được và kết luận đã nhận biết được chất nào. Tiếp tục như vậy với thuốc thử khác cho các chất còn lại cho đến khi xác định hết các chất.
Bước 4: Viết phương trình phản ứng đã dùng để nhận biết.
Phần 3: Các dạng bài tập.
1. Dạng 1: Nhận biết các chất bằng cách tùy chọn thuốc thử:
Phương pháp: Dựa vào những phản ứng đặc trưng của các